Sumy kontrolne C_1–C_5 w JPK_KR_PD: co liczą i dlaczego się nie zgadzają
Po co są sumy kontrolne
Plik JPK_KR_PD bywa ogromny. Rocznik średniej spółki to dziesiątki tysięcy wpisów i setki tysięcy linii zapisów, a duże pliki przekraczają 100 MB. Sumy kontrolne pozwalają sprawdzić, czy plik dotarł w całości i czy generator nie zgubił części danych po drodze. Odbiorca liczy wpisy i kwoty samodzielnie, porównuje je z deklaracją i od razu wie, czy dane są kompletne.
Dla Ciebie mają to samo zastosowanie. Rozbieżność w sumach kontrolnych prawie nigdy nie jest problemem samych sum. To objaw, że eksport z systemu FK jest niekompletny, zdublowany albo liczony według innych zasad niż zawartość pliku. Dlatego w naszej walidacji wszystkie pięć porównań (kontrole W62–W66) ma wagę błędu twardego.
Co liczy każde pole
| Pole | Co zawiera | Z czego wynika |
|---|---|---|
C_1 | Liczba wpisów dziennika | Liczba elementów dziennika, czyli wpisów z numerem D_1 |
C_2 | Suma kwot operacji | Suma pól D_11 wszystkich wpisów dziennika |
C_3 | Liczba wierszy zapisów na kontach | Liczba linii rozksięgowania wpisów na konta (elementów zapisu) |
C_4 | Suma zapisów po stronie Wn | Suma pól Z_4 wszystkich linii zapisów |
C_5 | Suma zapisów po stronie Ma | Suma pól Z_7 wszystkich linii zapisów |
Definicje pochodzą z broszury informacyjnej Ministerstwa Finansów o strukturze JPK_KR_PD. Ważne jest tu słowo „wszystkich”: sumy dotyczą całej zawartości tego konkretnego pliku. Przy plikach za część roku każda część ma własne sumy, liczone tylko z jej wpisów, a nie narastająco od początku roku.
Jak sumy wiążą się z resztą pliku
Sumy kontrolne nie są oderwanymi liczbami. Łączą trzy sekcje pliku: dziennik, zapisy na kontach i zestawienie obrotów i sald (ZOiS). Między nimi obowiązują trzy zależności.
C_4 równa się C_5
To bezpośredni skutek zasady podwójnego zapisu z art. 15 ust. 1 ustawy o rachunkowości. Każde zdarzenie ujmuje się na dwóch kontach, po stronie Wn i Ma, w tej samej kwocie. Suma wszystkich zapisów Wn musi więc równać się sumie wszystkich zapisów Ma, zarówno w każdym pojedynczym wpisie, jak i w całym pliku. Jeśli C_4 i C_5 się różnią, a każda z nich zgadza się z zapisami, to problemem nie są sumy, tylko niezbilansowany wpis w dzienniku (kontrola W55 wskaże, który).
C_4 i C_5 równają się obrotom w ZOiS
Art. 18 ust. 1 ustawy o rachunkowości wymaga, by obroty zestawienia obrotów i sald zgadzały się z obrotami
dziennika. W pliku oznacza to, że suma obrotów okresu po stronie Wn (S_6) wszystkich kont
liściowych ma być równa C_4, a suma obrotów Ma (S_7) ma być równa C_5 (kontrole W24 i W25).
Liczy się tylko konta najniższego poziomu analitycznego. Konta syntetyczne agregują swoje analityki, więc
dołączenie ich do sumy podwoiłoby kwoty.
C_2 nie musi równać się C_4
To najczęstsze nieporozumienie. Pole D_11 to kwota operacji wynikająca z dowodu, a nie suma
zapisów wpisu. Przy prostym księgowaniu, na przykład zapłacie faktury z rachunku bankowego, kwota operacji
równa się sumie strony Wn. Przy zapisach złożonych, na przykład fakturze zakupu z VAT rozksięgowanym na
kilka kont kosztowych i rozrachunki, systemy FK wyznaczają D_11 różnie: jako wartość brutto dowodu, jako
sumę strony Wn albo jeszcze inaczej. Dlatego C_2 może legalnie różnić się od C_4. Rozbieżność między
kwotą operacji a sumą zapisów pojedynczego wpisu traktujemy jako ostrzeżenie do sprawdzenia (W57 i W58),
a nie błąd.
Twardy wymóg dotyczy tylko tego, żeby C_2 równało się sumie pól D_11, które faktycznie są w pliku.
Skąd biorą się rozbieżności
Z naszych przeglądów plików wynika, że błędne sumy kontrolne mają zwykle jedną z kilku przyczyn. Większość z nich to sposób działania generatora, a nie błędy księgowe.
Sumy liczone z innego zbioru niż zawartość
Generator liczy sumy zapytaniem do bazy danych, a wpisy eksportuje osobnym zapytaniem. Jeśli filtry się różnią, na przykład eksport pomija dziennik bilansu otwarcia albo wpisy z datą księgowania spoza okresu, a zapytanie sumujące ich nie pomija, deklaracja nie zgadza się z zawartością. Objaw: C_1 i C_3 są większe niż faktyczna liczba wpisów i wierszy, a różnica w kwotach odpowiada konkretnemu dziennikowi.
Zaokrąglenia
Kwoty w pliku mają dwa miejsca po przecinku. Jeśli generator sumuje wartości przechowywane w bazie z większą dokładnością, a do pliku zapisuje je po zaokrągleniu, suma zaokrąglonych kwot różni się od zaokrąglonej sumy. Przy setkach tysięcy linii różnica sięga kilku złotych. Objaw: liczby wpisów i wierszy się zgadzają, a kwoty różnią się o grosze lub złotówki.
Storno czerwone i kwoty ujemne
Storno czerwone, czyli zapis z kwotą ujemną po tej samej stronie, jest w księgowości dozwolone. Część generatorów przy liczeniu sum bierze jednak wartości bezwzględne albo przenosi storna na stronę przeciwną. Wtedy C_4 i C_5 przestają odpowiadać polom Z_4 i Z_7 w pliku. Kwoty ujemne w zapisach zgłaszamy jako informację (W78), właśnie dlatego, że zmieniają sposób czytania wszystkich uzgodnień kwotowych.
Linie zerowe i wpisy techniczne
Niektóre systemy tworzą linie zapisów z kwotą zero, na przykład przy rozliczeniach automatycznych. Jeśli eksport je pomija, a licznik wierszy nie, C_3 jest zawyżone. Bywa też odwrotnie: generator eksportuje linie zerowe, ale nie liczy ich w C_3.
Ręczna edycja pliku
Zdarza się, że ktoś poprawia plik XML ręcznie: usuwa zdublowany wpis albo zmienia kwotę, a sum kontrolnych nie przelicza. Plik dalej jest zgodny ze schematem, ale sumy kłamią. Lepiej poprawić dane w systemie FK i wygenerować plik od nowa.
Sumy kontrolne a zgodność ZOiS z zapisami
Poprawne sumy kontrolne nie gwarantują, że zestawienie obrotów i sald zgadza się z zapisami na każdym koncie. Suma obrotów wszystkich kont może się zgadzać z C_4, a jednocześnie dwa konta mogą mieć obroty zamienione albo przesunięte między sobą. Dlatego oprócz porównania globalnego sprawdzamy zgodność konto po koncie: obroty okresu każdego konta liściowego z ZOiS porównujemy z sumą linii zapisów na tym koncie (kontrole W34 i W35, z tolerancją jednego grosza). Więcej o tym piszemy w artykule o zestawieniu obrotów i sald.
Jak samodzielnie sprawdzić sumy kontrolne
- Policz wpisy dziennika w pliku i porównaj z C_1. Edytor XML albo prosty skrypt zrobi to w kilka sekund nawet przy dużym pliku.
- Zsumuj pola D_11 i porównaj z C_2.
- Policz linie zapisów i porównaj z C_3.
- Zsumuj pola Z_4 i Z_7 i porównaj z C_4 i C_5. Sprawdź też, czy C_4 równa się C_5.
- Zsumuj obroty S_6 i S_7 kont najniższego poziomu w ZOiS i porównaj z C_4 i C_5.
- Przy rozbieżności porównaj liczby z zestawieniem dzienników w systemie FK: zwykle od razu widać, który dziennik albo który miesiąc nie trafił do pliku.
Przy plikach liczących setki megabajtów arkusz kalkulacyjny nie wystarczy, bo nie otworzy takiego pliku. Nasza walidacja czyta plik strumieniowo, więc sprawdza sumy także w największych rocznikach.
FAQ
Co oznaczają pola C_1–C_5 w JPK_KR_PD?
C_1 to liczba wpisów dziennika, C_2 suma kwot operacji (pól D_11), C_3 liczba wierszy zapisów na kontach, C_4 suma kwot po stronie Wn (pól Z_4), a C_5 suma kwot po stronie Ma (pól Z_7). Wartości muszą wynikać z rzeczywistej zawartości pliku.
Czy C_2 musi być równe C_4?
Nie zawsze. C_2 sumuje kwoty operacji z dowodów (D_11), a C_4 kwoty zapisów po stronie Wn. Przy prostych księgowaniach są równe, ale przy zapisach złożonych systemy FK różnie wyznaczają kwotę operacji, więc różnica sama w sobie nie jest błędem.
Czy C_4 musi być równe C_5?
Tak. Zasada podwójnego zapisu wymaga, by suma zapisów po stronie Wn równała się sumie po stronie Ma, zarówno w każdym wpisie, jak i w całym pliku.
Czy bramka Ministerstwa Finansów sprawdza sumy kontrolne?
Bramka sprawdza zgodność pliku ze schematem XSD, czyli format i obecność pól. Schemat nie porównuje wartości sum kontrolnych z zawartością pliku, dlatego plik z błędnymi sumami może zostać przyjęty.
- Źródła:
- Broszura informacyjna dot. struktury JPK_KR_PD, Ministerstwo Finansów – gov.pl.
- Pytania i odpowiedzi JPK_PD – podatki.gov.pl.
- Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości – art. 15 ust. 1, art. 18 ust. 1.


